Bethlehem: meer dan de geboorteplaats van Jezus Christus

De bus stopt voor het checkpoint en de metershoge muur. De lucht kleurt donker en een ijzige wind slaat in mijn gezicht als ik uitstap. Daar ben ik weer: in Bethlehem, in de Westelijke Jordaanoever. De laatste keer dat ik hier was bezocht ik vooral de bekende bezienswaardigheden en de religieuze plekken zoals de Geboortekerk van Jezus. Deze keer kom ik met een ander doel naar Bethlehem: ik wil beter begrijpen hoe het dagelijks leven voor de Palestijnen in Bethlehem is.

Palestina, Israël, Westelijke Jordaanoever, hoe zit het allemaal….?

Eerst even een korte geschiedenisles, want ik kan me voorstellen dat de verschillende termen en namen verwarring scheppen.

Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Groot-Brittannië het gezag over het gebied Palestina; het gebied dat tegenwoordig bestaat uit Israël, de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Groot-Brittannië beloofde destijds het Joodse volk een eigen staat waar zij zich thuis zouden voelen. Steeds meer Joodse mensen emigreerden naar deze regio en bouwden nieuwe Joodse nederzettingen. Er was weerstand bij de oorspronkelijke inwoners – de Palestijnen -, maar zij konden weinig tegen de kolonisatie doen omdat Groot-Brittannië de baas was.

Na een aantal jaar trok Groot-Brittannië zich terug en werd de staat Israël in 1948 officieel gesticht. Hierna volgde de Israëlische-Arabische oorlog, wat desastreus afliep voor de Palestijnen. Honderdduizenden mensen ontvluchtten hun huizen en kwamen terecht in vluchtelingenkampen. Sommige kampen bestaan inmiddels al zo lang dat verschillende generaties hier zijn geboren en opgegroeid. Gaza en de Westelijke Jordaanoever worden tegenwoordig als Palestijns grondgebied, oftewel de staat Palestina, beschouwd. Door de meeste landen in de wereld wordt Palestina als een staat beschouwd, door Israël echter niet. En ook al is dit officieel hun land, in het dagelijks leven hebben de Israëliërs het ook hier vaak voor het zeggen.

Israël & Palestina: zo veel oneerlijkheid

Ik breng de dag in Bethlehem door met Kristel, een Nederlandse die hier al jaren woont. Ze is getrouwd met een Palestijn en samen hebben ze inmiddels twee kinderen. Ik kan me voorstellen dat ze geen gemakkelijk leven hebben hier. We kijken uit op Bethlehem en de muur. Over de kale heuvelen die ooit gesierd waren door olijfbomen. En op de Israëlische nederzettingen rondom Bethlehem. Nederzettingen die daar illegaal zijn gebouwd op het land van de Palestijnen. Veel Palestijnen hebben zelfs nog de aktes waarin staat dat de grond van hen is, maar wie kijkt daar naar?

Bethlehem-Palestina

Ze vertelt me over de oneerlijkheden waar de Palestijnen dagelijks mee te maken hebben. Zo kunnen zij een aanvraag doen om hier een huis te bouwen, in de Westelijke Jordaanoever. De aanvragen worden echter slechts een enkele keer goedgekeurd door Israël – de kans is minuscuul. Maar wat doe je als jij en jouw familie toch een dak boven je hoofd nodig hebben? Dan ga je alsnog bouwen, ook al heb je hier eigenlijk geen toestemming voor gekregen. In de loop der tijd krijgen de meeste Palestijnse families een brief met het verzoek om hun huis af te breken. Vanaf dit moment leven deze families in angst, want iedere ochtend kan er iemand op de deur kloppen om hun huis af te breken. Dit gebeurt meestal binnen een half uur, dus veel tijd om alles bij elkaar te verzamelen en je thuis vaarwel te zeggen heb je niet. Als kind kun je op een dag van school naar huis lopen en geen huis meer hebben. Hoe machteloos moet je je als ouder voelen als je je kind niet eens een veilig thuis kunt garanderen.. Ik merk dat ik mijn handen onbewust tot vuisten heb gebald terwijl ik naar deze verhalen luister. Al helemaal wanneer Kristel vertelt dat deze families worden opgezadeld met torenhoge rekeningen, voor de kosten van het afbreken van het huis én het overtreden van de wet.

Bethlehem-Palestina

Niet leven, maar overleven

Kristel stelt me voor aan Baha, een Palestijn die ontzettend veel weet over de geschiedenis van deze regio. “Als je van een Joodse familie bent word je altijd op dezelfde manier geboren en behandeld. Als Palestijn maakt het ten eerste uit of je op het grondgebied van Israël bent geboren, of in de Westelijke Jordaanoever, of Gaza of zelfs in Jeruzalem. Daarnaast hebben mensen die bijvoorbeeld voor 1948 – voor de Arabisch-Israëlische oorlog – zijn geboren weer andere vergunningen dan Palestijnen die de afgelopen jaren zijn geboren.” Er blijken meer dan 100 vergunningen te zijn om in Israël te mogen zijn. Hoe moeilijk kun je het jezelf als overheid maken?

Het is voor mij onbegrijpelijk dat mensen van over de hele wereld terug kunnen keren naar een plek die oorspronkelijk niet van hen is, terwijl andere mensen daarvoor hun thuis hebben moeten verlaten. En niet alleen zijn de Palestijnen verjaagd uit hun huizen en dorpen, maar ook hun huidige leven wordt op iedere mogelijke manier moeilijk gemaakt. “Als je Joods bent is Israël de perfecte staat voor je, omdat deze speciaal voor jou is ingericht. Als je Palestijns bent word je op allerlei manieren tegengewerkt om een normaal leven te leiden. Voor veel mensen hier is het niet leven, maar overleven. De overheid in Israël wil geen Arabieren in het land, want Israël moet een volledig Joodse staat zijn.”

Een vervelend gevoel bekruipt me. Het voelt haast alsof ik iets illegaals doe; hier in Bethlehem zijn en met Palestijnen praten. En dan komt de klap: ik besef hoe ik onbewust oogkleppen op heb gehad de afgelopen tijd. Het is gemakkelijk om hetgeen wat er tientallen kilometers van je vandaan gebeurt te negeren. Het dagelijks leven in Tel Aviv is zo’n sterk contrast met dat in Bethlehem. Zelfs het leven in Jerusalem is anders, en dat ligt slechts 10 kilometer hiervandaan. Ik begrijp niet hoe de mensen die ik hier ontmoet nog zo’n warm hart kunnen hebben, terwijl ze zo’n moeilijk leven hebben. Als ik in hun schoenen zou staan zou ik waarschijnlijk worden overmeesterd door wrok en haatgevoelens. Maar dat is volgens Baha niet de oplossing. “We moeten ons niet focussen op haat. Haat heeft de wereld nog nooit iets goeds gebracht.”

Bethlehem, stad van de creatievelingen

En Baha heeft helemaal gelijk. Ik ben verrast door het hoge gehalte aan creativiteit in Bethlehem. Kristel neemt me onder andere mee naar Ala, een man die zich richt op upcycling: het maken van gebruiksvoorwerpen van oud materiaal. Zijn werkplaats is gevuld met shotglaasjes gemaakt van oud glas, stoelen gemaakt van autobanden en sieraden gemaakt van eeuwenoud bestek. Wat een vindingrijkheid. En ook een bezoek aan Aref maakt indruk. Hij maakt muziekinstrumenten zo persoonlijk mogelijk door met de muzikant te praten en te oefenen. Op die manier krijgt de muzikant een uniek instrument. Aref studeerde onder andere in Italië en Duitsland en maakt muziekinstrumenten voor mensen van over de hele wereld. Ook al moet hij soms maanden op onderdelen wachten die hij online heeft besteld.

Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina

Ook brengen we een bezoek aan de kunstgalerij Bab idDeir Art Gallery, niet ver van de Geboortekerk vandaan. De tentoonstellingen hier zijn van Palestijnse kunstenaars en wisselen eens in de zoveel tijd. Ik bewonder het werk van Ayed Arafah, een jongen die is opgegroeid in een van de vluchtelingenkampen in Bethlehem. Zijn werk is kleurrijk en vrij positief – iets wat ik eerlijk gezegd niet zou verwachten van iemand die zo veel heeft meegemaakt.

Bethlehem-Palestina

Vluchtelingenkampen in Bethlehem

En dan is het tijd om zelf een bezoek aan een van de vluchtelingenkampen te brengen. Kristel brengt me naar het kamp Aida. Onwetend als dat ik op dat moment ben denk ik dat we naar een kamp buiten de stad rijden. Maar nee. In zo’n 70 jaar breidde Bethlehem flink uit en inmiddels is Aida onderdeel van de stad geworden. Ik heb het amper in de gaten wanneer we het vluchtelingenkamp binnenrijden. Maar wat me zeker opviel zijn de ogen van de mensen die we ontmoeten: sommige gevuld met haat of juist met veel verdriet, andere lijken in de leegte te staren. Alsof ze alle hoop verloren hebben. Hoop op een betere toekomst. Niet zozeer voor zichzelf, maar vooral ook voor de komende generaties. Dit vluchtelingenkamp is voor veel mensen wat het dichtste bij een thuis in de buurt komt. De hardheid in de ogen van sommige kinderen is enigszins beangstigend. Wat moeten zij nog meer meemaken voordat ze hun onschuld helemaal verliezen?

We lopen door de kleurrijke straten, langs de muren vol graffiti en de kogelgaten in de huizen. Het voelt respectloos om mijn camera erbij te pakken en foto’s te maken in dit vluchtelingenkamp. Toch kan ik het niet laten om de kleurrijke muren te fotograferen die zo’n droevige plek enigszins opfleuren. Geheel per ongeluk maak ik een foto op het moment dat er een oude man geluidloos achter een muur tevoorschijn komt. Een van zijn ogen is bruin, de ander is blauw. Onze ogen ontmoeten elkaar en de tijd lijkt even stil te staan. Hij knijpt zijn ogen samen en er verschijnt een voorzichtige glimlach op zijn gezicht. Dan schuifelt hij voorzichtig verder door de straten.

Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina

Bethlehem: belangrijk voor islam, jodendom en christendom

Bethlehem is een belangrijke stad in de geschiedenis van het christendom, het jodendom en de islam. En dat maakt het – net als Jeruzalem – zo’n complexe plek. Iedereen is hier met een religie geboren. Hier ben je altijd wel IETS, je krijgt altijd een labeltje. Zelfs als je ervoor kiest om niet religieus te zijn. Bij Palestijnen denken we automatisch aan moslims, bij Israëliërs automatisch aan joden. Maar zo zwart en wit is het dus niet.

Bethlehem-Palestina

“Als je naar mensen hun verhalen en meningen luistert wordt alles nog ingewikkelder”, vertelde Baha me eerder vandaag. “Je moet naar de feiten kijken, naar wat er is gebeurd. Want ieder verhaal van iedere betrokkene in deze situatie is uiteindelijk te herleiden naar die feiten.” Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Ik kan simpelweg niet alleen naar de geschiedenis kijken, ik wil juist ook die persoonlijke verhalen horen. Het maakt me iets minder machteloos. Het is namelijk het enige dat ik voor hen kan doen: naar hun verhalen luisteren en ze delen met de rest van de wereld.

Zoals het verhaal van Hanin, een christelijke Palestijn die een relatie heeft met een islamitische Palestijn. Ze wonen allebei in Bethlehem en houden zichtbaar veel van elkaar, maar ze mogen niet bij elkaar zijn. De families keuren het niet goed en bovendien is het voor hen niet mogelijk om te trouwen. Het klinkt als een modern Romeo en Julia-verhaal. Of het verhaal van Sami, die me aanspreekt op straat om een kop koffie te komen drinken in zijn minuscule winkeltje. Hij vertelt dat zijn moeder christelijk is, terwijl zijn vader moslim is. “Christenen en moslims leven meestal in vrede met elkaar hier in Palestina. Ze werken samen en zijn bevriend met elkaar,” zegt hij lachend als ik hem vertel dat zijn ouders een opmerkelijke combinatie zijn.

Terug van Bethlehem naar Jeruzalem

Na 2 dagen in Bethlehem neem ik de bus terug naar Jeruzalem. Een boek gevuld met notities en een hoofd gevuld met emoties. Bij het checkpoint staat iedereen op en verdwijnt uit de bus. “Moeten we naar buiten?” vraag ik een van de jongens. “Nee, als je een paspoort hebt mag je blijven zitten”, zegt hij vriendelijk en loopt door.

Het dagelijks leven wordt voor deze mensen op iedere mogelijke manier moeilijk gemaakt. Ze worden vernederd en gekleineerd, zonder reden. Ik kijk naar buiten en een van de meisjes in de rij kijkt omhoog. Ik wil naar haar lachen, maar voel me direct schuldig. Enkel om de plek waar we geboren zijn leven we in totaal verschillende werelden. Twee soldaten lopen de bus in. Ik wil ze mijn paspoort geven, maar ze hoeven het niet in te zien. Het feit dat ik er een heb is voor hen al genoeg. Ik besef dat dit slechts het topje van de ijsberg is; de ijsberg van oneerlijkheid.

Bethlehem-Palestina

Wat is er zoal te doen in Bethlehem?

1. De Geboortekerk van Jezus bezoeken.

2. Wandelen door het oude gedeelte van Bethlehem. De nauwe, historische straatjes en de turquoise deuren zijn prachtig!

Bethlehem-Palestina

3. De graffiti op de muur bekijken. Dit kun je het beste doen in de buurt van Rachel’s Tomb en The Walled Off Hotel.

Bethlehem-Palestina Bethlehem-Palestina

4. Een bezoek brengen aan Banksy Guest house, oftewel The Walled Off Hotel. In dit gebouw vind je een museum waarin duidelijk en visueel wordt uitgelegd hoe de situatie tussen Israël en Palestina is ontstaan en hoe de situatie zich heeft ontwikkeld in de loop der jaren. De entree is 15 shekel.

Bethlehem-Palestina

5. De Cultural Art Walk in Beit Sahour die wordt georganiseerd door Singer Café is echt een aanrader. Het is een leuke manier om in contact te komen met verschillende creatieve Palestijnen en hun verhaal te horen. Hier vind je meer informatie. De wandeling start bij Singer Café in Beit Sahour, op ongeveer 20 minuten wandelen van de Geboortekerk vandaan.

Bethlehem-Palestina

6. Nederlandse pannenkoeken eten bij het gezellige Singer Café in Beit Sahour. Al hebben ze natuurlijk nog véél meer op de menukaart staan. Bovendien is Singer Café een sfeervolle plek waar zowel buitenlanders als Palestijnen komen.

Bethlehem-Palestina

Tips om naar Bethlehem te reizen

1. Houd er rekening mee dat je niet naar Bethlehem kunt rijden met een huurauto uit Israël.

2. De bussen van Jeruzalem naar Bethlehem gaan vanaf het busstation bij de Damascus Gate. Bus #234 (4,70 shekel) brengt je naar het checkpoint in Bethlehem. Bus #231 (6,80 shekel) brengt je naar Beit Jala Road in Bethlehem. Vanaf Beit Jala Road is het ongeveer nog 20 minuten lopen naar de Geboortekerk en het centrum van Bethlehem.

3. Neem je paspoort mee als je naar Palestijns grondgebied gaat. Ik heb mijn paspoort bijna nooit getoond bij de controleposten, maar als je deze niet bij je hebt kun je wel degelijk problemen hebben.

Bethlehem-Palestina

Ik weet dat het een lang en niet al te luchtig verhaal is, maar hopelijk vonden jullie het interessant om te lezen. Ben je wel eens in Bethlehem of in andere Palestijnse steden geweest? Ik ben benieuwd wat jullie van de plekken en vooral ook de mensen vonden!

Related Post

Reacties via Facebook account

comments